آيا اين فتنه‌ها همان فتنه‌هايى است كه در بالا به آن اشاره شد يا فتنه‌هاى ديگرى است ، ظاهر اين است كه همان فتنه‌هاست كه با اوصاف و آثار ديگرى بيان شده . در اين جا امام ( ع ) فتنه‌هاى عصر جاهليّت را به حيوان وحشى و خطرناكى تشبيه كرده كه با سم خود صاحبش را لگدمال نموده و همچنان بر سر پا ايستاده تا هر حركتى را در برابر خود ببيند در زير پاى خود له كند . تعبير به « سنابك » كه به معنى سر سم حيوانات تك سم است اشاره لطيفى به اين حقيقت است كه فتنه هرگز شكست نخورده بلكه با قدرت تمام ، سايهء شوم خود را بر مردم افكنده بود ( زيرا اين گونه حيوانات هنگامى بر سر سم مىايستند كه كاملا آمادهء نشان دادن عكس العملهاى خشن از خود باشند ) . به اين ترتيب اوضاع در آن زمان به قدرى خراب و پيچيده بود كه اميدى براى نجات نمىرفت . درست به همين دليل امام ( ع ) در آخرين جمله‌هاى خود چنين نتيجه‌گيرى مىفرمايد : « آنها در ميان فتنه‌ها گم گشته و سرگردان و نادان و فريب خورده بودند » ( فهم فيها تائهون « 1 » حائرون جاهلون مفتونون ) . تائهون : اشاره به اين است كه راه حق را بكلّى گم كرده و حتّى خويشتن خويش را نيز از دست داده بودند . حائرون : اشاره به نهايت تحيّر و سرگردانى آنهاست كه حتّى قدرت تصميم‌گيرى براى انديشيدن به راه نجات نداشتند . جاهلون : اشاره به اين است كه اگر فرضا تصميم براى نجات مىگرفتند

--> ( 1 ) « تائهون » جمع « تائه » به معنى گمشده و سرگردان است .